Rocznik Przemyski

zeszyt Literatura i Język

Rok założenia: 1912
Wydawca: Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Przemyślu

Adres redakcji:
Redakcja Rocznika Przemyskiego, Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Przemyślu,
ul. Kościuszki 7, 37-700 Przemyśl, tel. 16-678-56-01; e-mail: tpntpn@wp.pl

Komitet Redakcyjny „Rocznika Przemyskiego”:

Zdzisław Budzyński (historia), Lucjan Fac (historia wojskowości), Jolanta Kamińska-Kwak (historia), Janusz Polaczek (historia sztuki), Grzegorz Poznański (nauki przyrodnicze), Ewa Sosnowska (archeologia), Jerzy Starnawski (literatura i język), Krzysztof Szybiak (sekretarz Komitetu Redakcyjnego)

Rada Naukowa zeszytu Literatura i Język:

Prof. dr Jerzy Starnawski (PAU) (Łódź-Kraków) – redaktor naczelny, prof. dr hab. Jerzy Bartmiński (Lublin), dr hab. Maria Wichowa, prof. UŁ (Łódź), dr hab. Piotr Borek, prof. UP (Kraków), dr Tomasz Pudłocki (Kraków-Przemyśl) – sekretarz Rady Naukowej

Charakterystyka zeszytu Literatura i Język:

    Zeszyt Literatura i Język jest periodykiem ukazującym się w ramach „Rocznika Przemyskiego”. Czasopismo to wychodzi odkąd istnieje Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Przemyślu (1909) – wydawca pisma. Tom 1. za lata 1909-1911 wyszedł w 1912 r. Bardzo długo ukazywał się nieregularnie, przez szereg lat w minimalnym stopniu miał profil historycznoliteracki i językowy. Od 1993 r. wychodzi regularnie. Podzielony został wówczas na zeszyty.
Zeszyt Literatura i Język wydawany już prawie przez 20 lat, co roku poświęcony jest premislianom. Tematyka znajdująca wyraz na łamach pisma to pisarze związani z Przemyślem i regionem (ziemie południowo-wschodnie obecnej Rzeczypospolitej Polski, jak i w jej historycznych granicach) i ich dzieła, obraz Przemyśla i Ziemi Przemyskiej w dziełach autorów polskich, język pisarzy pochodzących z Przemyśla (choć nierzadko funkcjonujących w różnych okresach życia w innych środowiskach), gwara ziem pobliskich. Redaguje zespół pod przewodnictwem Jerzego Starnawskiego. Autorzy pochodzą z wielu ośrodków, zespala ich tematyka przemyska.

Zasady publikowania materiałów:

1. Wszelkie teksty oddawane do druku powinny być składane w Redakcji w formie zapisu na płycie CD w programie Word oraz 1 egz. wydruku komputerowego. Praca powinna być opatrzona imieniem, nazwiskiem i adresem pocztowym (e-mail) Autora. Każda praca musi być zarejestrowana w Rejestrze Wydawniczym TPN.
2. Teksty należy przygotować w standardowym pliku, czcionką Times New Roman, 11 pkt., w formacie A4.
3. Wydruk powinien mieć margines z lewej strony o szerokości ok. 3,5 cm oraz od góry 2,5 cm.
4. Teksty powinny być pisane bez wyróżnień, a w szczególności nie dopuszcza się spacjowania, podkreślania i pisania tekstów dużymi literami (wersalikami); bez wcięć, wytłuszczeń i dzielenia wyrazów.
5. Przypisy należy numerować automatycznie i umieszczać u dołu strony pod tekstem.
6. Odnośniki do przypisów zamieszczone w tekście powinny być umieszczone przed kropką kończącą zdanie (za wyjątkiem tych, które kończy skrót, np.: w. – wiek; r. – rok) albo przed przecinkiem wewnątrz zdania.
7. W tekstach stosowane są ogólnie przyjęte skróty (np., itd., m.in.).
8. Nazwy miesięcy powinny być podawane cyfrą rzymską bez kropek oddzielających (np. 16 V 1604) albo słownie (16 maja 1604 ).
9. W przypisach tytuły czasopism i serii wydawniczych piszemy w cudzysłowie. Po tytule publikacji zamieszczonej w opracowaniu zbiorowym piszemy, po przecinku, w: (bez nawiasów).
10. Tomy, roczniki, zeszyty i numery periodyków podajemy cyframi arabskimi.
11. Wszelkie zmiany o charakterze merytorycznym wprowadzone przez Autora po złamaniu tekstu i powodujące konieczność ponownego łamania dokonywane będą na koszt Autora.
12. Redakcja zastrzega sobie możliwość wprowadzenia zmian bądź skrótów w publikowanych tekstach, po uprzednim uzgodnieniu z Autorem oraz dokonywania drobnych poprawek stylistycznych i interpunkcyjnych.
13. Materiał ilustracyjny: fotografie, rysunki techniczne, wykresy, diagramy, schematy, mapy i plany powinny być wykonane w formacie tekstu strony, tj. 12,6 x 19,0 cm (całostronicowy) lub 12,6 x 9,5 cm (1/2 strony). Wszelkie ilustracje powinny być wykonane w formie nadającej się do druku. W szczególności nie dopuszcza się rysowania ramek (z wyjątkiem niezbędnych legend i oznaczeń) oraz umieszczania opisów rysunków i fotografii na ilustracji (wszystkie opisy umieszczane są przez Redakcję pod ilustracją). Materiały ilustracyjne należy dostarczać w formie elektronicznej na płycie CD, każda ilustracja w oddzielnym pliku graficznym o odpowiedniej rozdzielczości. Redakcja zastrzega sobie prawo kwalifikowania materiału ilustracyjnego do druku lub zwrotu Autorowi do poprawy albo odrzucenia.
14. Do pracy Autor winien dołączyć streszczenie artykułu o obj. do ½ s. mps w języku angielskim i polskim lub tylko w języku polskim oraz oświadczenie, że praca nie była dotychczas drukowana.
15. Prace do druku przyjmujemy do 31 października roku poprzedzającego rok wydania.
16. Materiałów niezamówionych Redakcja nie zwraca.

Informacja o dotychczas wydanych tomach
„Rocznika Przemyskiego” i zeszytach Literatura i Język:

Szczegółowy wykaz bibliograficzny Rocznika Przemyskiego tomy I-XXX jest opublikowany w „Roczniku Przemyskim”, t. XXIX-XXX, 1993-1994 [druk: 1994], z. 10, Bibliografia zawartości „Rocznika Przemyskiego”, tom I-XXX za lata 1909-1994, oprac. Z. Budzyński, ss. 50.
Od roku 1994 teksty z zakresu Literatury i Języka ukazują się w zeszytach:
R. 31: 1995, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 108.
R. 33: 1997, z. 1, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 76.
R. 34: 1998, z. 1, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 92.
R. 35: 1999, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 102.
R. 36: 2000, z. 2, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 76.
R. 37: 2001, z. 2, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 116.
R. 38: 2002, z. 1, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 116.
R. 39: 2003, z. 1, Literatura i Język, red. J. Starnawski, J. Bartmiński, ss. 178.
R. 40: 2004, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, J. Bartmiński, ss. 144.
R. 41: 2005, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, J. Bartmiński, ss. 160.
R. 42: 2006, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, J. Bartmiński, ss. 148.
R. 43: 2007, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, J. Bartmiński, ss. 148.
R. 44: 2008, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 122.
R. 45: 2009, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, ss. 148.
R. 46: 2010, z. 3, Literatura i Język, red. J. Starnawski, J. Bartmiński, ss. 138.

Spisy treści ostatnich 3 zeszytów Literatura i Język:

Rocznik Przemyski, tom 44 (2008)

ELWIRA BUSZEWICZOWA, Poetyckie modlitwy Pawła z Krosna
AGNIESZKA DZIUBA, Carmina sacra Andrzeja Krzyckiego – próba syntezy
ANNA SITKOWA, Wokół listów dedykacyjnych w edycjach Rozmowy Polaka z Włochem Łukasza Górnickiego z 1616 roku
PIOTR PIRECKI, Przemyski epizod w Albertusie z wojny (1596)
MARIA WICHOWA, Historia Socaliensis Deiparae Virginis Sacrae et Miraculosae Imaginis Jana Ostroroga
JERZY STARNAWSKI, Zapomniany konterfekt Andrzeja Maksymiliana Fredry
PIOTR BOREK, O kompozycji XVII-wiecznych testamentów mieszczan przemyskich
TOMASZ PUDŁOCKI, Z dziejów pewnej przyjaźni – relacje Władysława Tarnawskiego z Kornelem Makuszyńskim
EMILIA OSOWSKA, Umiejętnie wypełnione ponadczasowe ramy..., czyli „Poranek Wyspiańskiego” w Liceum Słowackiego w Przemyślu
TOMASZ PUDŁOCKI, Recepcja Wyspiańskiego w Przemyślu do 1939 roku
JERZY STARNAWSKI, Andrzej Baumfeld-Boleski i brat jego Gustaw, poloniści – przemyślanie
MIROSŁAWA ROZENBERGOWA, [redakcja naukowa: JERZY STARNAWSKI], Próba bibliografii podmiotowej i przedmiotowej Andrzeja Boleskiego


Rocznik Przemyski, tom 45 (2009):

ANNA ŁOSOWSKA, Średniowieczne zabytki literackie w przemyskiej kolekcji Liber legum
LESZEK BARSZCZ, Zachariasz Ferreri Vincentini w epigramatach Andrzeja Krzyckiego
ANDRZEJ KRZYCKI, Epitafium Mikołaja Firleja. Tekst podała do druku i przełożyła Elwira Buszewiczowa. Notkę wstępną napisał Jerzy Starnawski
JERZY STARNAWSKI, Premisliensia w Szymona Starowolskiego Monumenta Sarmatorum
PIOTR BOREK, Stolnik przemyski Jerzy Wołodyjowski w Relacyi Kamieńca wziętego... Stanisława Makowieckiego i ostatniej części Trylogii Henryka Sienkiewicza
JERZY STARNAWSKI, O pomyłkach dotyczących ziemi przemyskiej w nie ukończonym dramacie Lessinga
JERZY STARNAWSKI, O Aleksandrze Fredrze w niemieckim piśmie z 1833 r.
JAN MUSIAŁ, „Lamus” w tece redakcyjnej Michała Pawlikowskiego
ELŻBIETA STANISZ, Władysław Tarnawski jako szekspirolog
TOMASZ PUDŁOCKI, Przyczynek do biografii Stefana Grabińskiego


Rocznik Przemyski, tom 46 (2010):
JERZY STARNAWSKI, Sto lat mijało
ANNA ŁOSOWSKA, Księgozbiór Jakuba z Pantalowic, kustosza przemyskiej kapituły katedralnej, na tle piętnastowiecznych księgozbiorów kanonickich w Polsce
ANNA ŁOSOWSKA, Marcin (Łysy) z Krakowa, kanonik przemyskiej kapituły
katedralnej i jego biblioteka
ELWIRA BUSZEWICZ, Terencjusz we Lwowie. Teatr szkolny utrwalony w elegii Grzegorza z Sambora
MARIA WICHOWA, Humanitas w pismach pedagogicznych Jana Ostroroga z Komarna (1565-1622)
PIOTR BOREK, Jana Białobockiego Odmiana postanowienia sfery niestatecznej kozackiej. Przyczynek do dziejów wierszowanej epiki historycznej
TOMASZ PUDŁOCKI, Sprawozdanie z działalności Podkarpackiego Komitetu Obchodów 200. Rocznicy Urodzin Juliusza Słowackiego (cz. II)
PIOTR HASZCZYN, Świecimy czynów tarczą własną...
MONIKA KULESZA-GIERAT, O Juliuszu Słowackim i malarstwie weneckim raz jeszcze
HALINA WIŚNIEWSKA, Archaizacja w dramacie Juliusza Słowackiego Mazepa
JAN MUSIAŁ, Jana Gwalberta Pawlikowskiego nieukończona monografia Króla Ducha
a zaginiony komentarz do Pism mistycznych Juliusza Słowackiego. Próba rekonstrukcji zdarzeń
Podał do druku ADRIAN MIANECKI, Z korespondencji Stefana Grabińskiego
Podał do druku JERZY STARNAWSKI, Anegdota o raporcie złożonym pod Przemyślem

Rocznik Przemyski, tom 47 (2011 – w przygotowaniu) zeszyt Literatura i Język:

I. ROZPRAWY I STUDIA

JERZY STARNAWSKI, Jak poznawaliśmy Kasprowiczowy przekład Hussowskiego poematu
o żubrze. (How we learnt Kasprowicz’s translation of “Bison” by Hussowski)
ANDRZEJ KAIM, Stanisław Orzechowski i dylematy chrześcijańskiego humanizmu (Stanisław Orzechowski and dilemmas about Christian humanism)
PRZEMYSŁAW KRZYWOSZYŃSKI, Stanisław Orzechowski – ideolog demokracji nie tylko szlacheckiej
JERZY STARNAWSKI, Zimorowic – Kochanowski (Zimorowic – Kochanowski)
ANNA SICIAK, „Roczniki Samborskie” i jego twórca, Gothilf Kohn. Przemyśl 1881-1886 (“Roczniki Samborskie” (The Yearbooks of Sambor) and its publisher Gothilf Kohn. Przemyśl 1881-1886)
TOMASZ PUDŁOCKI, Przyczynek do przemyskiego okresu w życiu Stefana Grabińskiego. Przypuszczalne autorstwo noweli Portret (Monograph on the Przemyśl period of Stefan Grabinski’s life and a short story “Portret” [“Portrait”], presumably of his authorship)
ADRIAN MIANECKI [OPRAC.], Trzy nieznane szkice Stefana Grabińskiego (Three unknown sketches of Stefan Grabiński studied by Adrian Mianecki)

II. MISCELLANEA

STEFAN GRABIŃSKI, Dwaj Zimorowicze. Kwestia autorstwa Sielanek. Podali do druku i opracowali Tomasz Pudłocki i Jerzy Starnawski. (Two Zimorowices)
MARIA GRZĘDZIELSKA, Przemyskie kartki z zamierzonego pamiętnika, podała do druku Anna Łosowska (Maria Grzędzielska’s Przemyśl’s pages of a deliberate diary, given to print by Anna Łosowska)

III. HISTORIA MÓWIONA

JERZY BARTMIŃSKI, Historia mówiona – czyli nobilitacja perspektywy „zwykłego człowieka”
MONIKA ŁASZKIEWICZ, „Bo Żydy to też ludzie”. Relacje o Żydach z Biłgoraja i Krasiczyna

Streszczenia artykułów bieżącego zeszytu Literatura i Język (RP t. 47: 2011):

I. Rozprawy i studia

    Jerzy Starnawski, Jak poznawaliśmy Kasprowiczowy przekład poematu Hussowskiego o żubrze
    Na początku autor rozważa hipotezy o pochodzeniu Mikołaja Hussowskiego z Wielkiego Księstwa Litewskiego lub z Hussowa koło Łańcuta. To przypuszczenie usprawiedliwia zajęcie się poetą w „Roczniku Przemyskim”.
Jan Kasprowicz nie ogłosił w całości swego przekładu poematu o żubrze; ogłosił tylko wykład wygłoszony w Uniwersytecie Lwowskim (1913), zestawiający poemat z Panem Tadeuszem.
    W dwudziestoleciu międzywojennym starano się wydać tekst zachowany (Józef Birkenmajer, Ryszard Gansiniec), ale nie doprowadzono planu do końca.
Wydano tekst łaciński i przekład w Białowieży w r. 1994, wznowiono w Supraślu w r. 2007.

    Ks. Andrzej Kaim, Stanisław Orzechowski i dylematy chrześcijańskiego humanizmu
    Stanisław Orzechowski (1513-1566) ma opinię jednego z wybitniejszych przedstawicieli renesansowego humanizmu w literaturze i kulturze polskiej. Jest „człowiekiem renesansu”, renesansowym humanistą, wybitnym filozofem i teologiem. Mimo upływu czasu, jest postacią niezwykle interesującą dla badaczy literatury, kultury, cywilizacji, filozofii i teologii.
    W czym tkwi siła jego wielkość? Czy w jego osobistych walorach? Czy w sile sztuki pisarskiej? Czy w uniwersalizmie głoszonych poglądów? Niniejsze refleksje są próbą poszukiwań możliwie spójnej odpowiedzi. Szanse na jej powodzenie daje zastosowanie odpowiedniej metody, uwzględniającej kontekst historyczny, zwłaszcza, że jego twórczość ma charakter wybitnie religijny. Stąd konieczność uwzględnienia aspektu teologicznego, na którym wspiera się warstwa ideowa głoszonych poglądów i tytuł: Stanisław Orzechowski i dylematy renesansowej teologii.
    Orzechowski jest renesansowym humanistą, „człowiekiem renesansu”, ale także teologiem, w świadomości jemu współczesnych - „teologiem wielkim”. Jednak, wskutek nierozwiązanych dylematów renesansowej teologii jego myśl teologiczna pozostała osamotniona. Niewątpliwie jest teologiem doby renesansu i renesansowym teologiem. Jednak, nie mieści się w kanonie renesansowej teologii. Jaka jest różnica pomiędzy teologią renesansową i myślą teologiczną Orzechowskiego? W czym tkwi tego przyczyna? Orzechowski jest przedstawicielem chrześcijańskiego humanizmu, ideowo i chronologicznie pierwotnego. Renesansowy humanizm winien być jego kontynuacją. Niewątpliwie kontynuatorem, wbrew zawirowaniom historii jest Stanisław Orzechowski. Jest to teza dla niniejszych refleksji. Zarysowana w nich problematyka koncentruje się na wskazaniu sposobów jej udowodnienia.

    Przemysław Krzywoszyński, Stanisław Orzechowski – ideolog demokracji nie tylko szlacheckiej
    Celem artykułu jest przedstawienie Stanisława Orzechowskiego jako ideologia demokracji szlacheckiej. Ideologia szlacheckiej złotej wolności stworzyła wzorzec politycznej wolności i indywidualnego zaangażowania w system politycznej demokracji. Obraz Rzeczypospolitej szlacheckiej stał się symbolem modelu praw sejmowych, wolności i praw jednostek. Badania historyczne i ideologiczne nad wpływem Orzechowskiego na wykształcenie się tych wzorców wciąż są ważne i wymagają dalszych, pogłębionych analiz. Pozwalają na spojrzenie na relacje pomiędzy jednostkami, państwem a społeczeństwem. Wciąż są pożyteczne, aby odpowiedzieć na pytania naukowe, dotyczące problemów funkcjonowania Rzeczypospolitej czasów Orzechowskiego, ale i współczesnych modeli demokracji i ich korzeni.

    Jerzy Starnawski, Zimorowic – Kochanowski
    Autor wyszukuje reminiscencje z poezji Kochanowskiego w Roksolankach wydawanych pod imieniem Szymona Zimorowica i w Sielankach nowych ruskich traktowanych jako dzieło Bartłomieja Zimorowica. Zapożyczenia z Kochanowskiego są i w jednym zbiorze i w drugim wykorzystywane twórczo.
Autor kwituje istniejącą literaturę przedmiotu.

    Anna Siciak, „Roczniki Samborskie” i ich twórca Gothilf Kohn. Przemyśl 1881-1886
    Spośród wydawnictw związanych z Przemyślem w ciągu XIX w. najdłużej utrzymywało się czasopismo „Roczniki Samborskie”. Pojawiło się w Przemyślu w 1881 roku. Wtedy właśnie, ich redaktor i wydawca Gothilf Kohn (1844-1919) przeniósł wydawanie tego rocznika z Sambora do Przemyśla. „Roczniki Samborskie” ukazywały się ponad 20 lat (1877-1899), z tego 6 lat w Przemyślu. Pasją Gothilfa Kohna – samouka żydowskiego pochodzenia, literata i społecznika, była popularyzacja literatury polskiej. W kolejnych tomikach „Rocznika Samborskiego” zamieszczał m. in. utwory znanych ówczesnych pisarzy i poetów. Często na łamach tego rocznika były obecne debiuty literackie. Pojawiały się tam również utwory niemieckojęzyczne, które sam przekładał na język polski. Jednym z celów redaktora było pobudzanie twórczości literackiej społeczeństwa galicyjskiego. Dochód z „Roczników Samborskich” był przeznaczany na cele dobroczynne. Charakterystyczną postać Gothilfa Kohna: niski, garbaty, chodzący o kulach, z kieszeniami zawsze wypchanymi książkami, znali niemal wszyscy w Galicji. Jeździł z miasta do miasta, gdzie poszukiwał i przekonywał przedstawicieli polskiej inteligencji do wykupienia prenumeraty swojego pisma. „Roczniki Samborskie” były abonowane także poza Galicją, na pozostałych ziemiach polskich. Gothilf Kohn to przykład połączenia wielkiej fascynacji polską literaturą oraz pasji społecznikowskiej.

    Tomasz Pudłocki, Przyczynek do przemyskiego okresu w życiu Stefana Grabińskiego
    Autor podaje uzupełnienia do swego artykułu dotyczącego wyjątku z biografii Grabińskiego (Przemyski okres w życiu Stefana Grabińskiego, „Rocznik Przemyski” 2006, t. 42, z. 3 Literatura i Język, s. 71-86). Omawia środowisko, w którym przyszło pisarzowi-nauczycielowi mieszkać w latach 1917–1921 oraz przyczyny jego wielce mówiącej absencji w życiu społeczno-kulturalnym Przemyśla. Poddaje też analizie utwór Portret, ogłoszony pod pseudonimem Hape w 1920 r. na łamach „Ziemi Przemskiej”, rozważając, czy mógł on zostać napisany przez Grabińskiego czy też nie.

    Trzy nieznane szkice Stefana Grabińskiego. Opracował Adrian Mianecki
       Prezentowane artykuły Stefana Grabińskiego, mieszkającego i pracującego w Przemyślu w l. 1917-1920, dotyczą osób, które odegrały w jego życiu rolę szczególną. Pierwszy z nich został poświęcony dorobkowi krytycznoliterackiemu najbliższego przyjaciela pisarza, Jerzego Eugeniusza Płomieńskiego (1893-1969). Grabiński zakreśla w nim linię światopoglądową literata i rekonstruuje jego system wartości stosowany przy ocenie dzieł literackich. Podobne w wymowie są dwa kolejne szkice, utrzymane w niezwykle przychylnym tonie, w jakich pisarz zajmuje się sylwetkami i działalnością Tymona Terleckiego (1905-2000), historyka literatury i teatrologa, autora bardzo wnikliwego studium na temat twórczości Grabińskiego opublikowanego w okresie międzywojennym, oraz Wilama Horzycy (1889-1959), inscenizatora, krytyka teatralnego, dyrektora w różnych okresach największych scen w Polsce. Ostatni artykuł jest szczególnie interesujący, ponieważ może stanowić świadectwo bezpośredniego wpływu jednej z najważniejszych postaci w historii teatru polskiego na kształt dramatopisarstwa Grabińskiego, którą to dziedzinę fantasta uważał za najważniejszą w swym dorobku artystycznym.

II. Miscellanea

    Stefan Grabiński, Dwaj Zimorowicze
        Stefan Grabiński (1887-1936), wybitny prozaik, był nauczycielem szkół lwowskich i przemyskich. W „Roczniku Przemyskim” poświęca się mu nie pierwszy artykuł.
    Tym razem podaje się znalezisko Tomasza Pudłockiego we Lwowie: pracę Grabińskiego warunkującą zakończenie studiów polonistycznych w Uniwersytecie Lwowskim egzaminem nauczycielskim.
    Pracą tą, o dwu Zimorowicach, włączał się Grabiński do aktualnego wówczas sporu (K. J. Heck, K. Jarecki) o to, czy był jeden czy dwu Zimorowiców. Tekst odczytał T. Pudłocki, filologicznie opracował Jerzy Starnawski przy udziale T. Pudłockiego.

    Maria Grzędzielska, Przemyskie kartki z zamierzonego pamiętnika, podała do druku Anna Łosowska
    Maria Grzędzielska w swoich wspomnieniach z młodości spędzonej w Przemyślu w latach 1910–1919 wspomina miejsca i ludzi, z którymi miała kontakt. Poza szeregiem informacji o jej własnej rodzinie, sporo miejsca poświęca ludziom z różnych grup społecznych, które tworzyły środowisko Przemyśla tuż przed wybuchem I wojny światowej i podczas jej trwania. Topografia dzielnicy, w której mieszkała, wraz z odzwierciedleniem realiów życia codziennego zostały bardzo wiernie odtworzone. Nie brak też informacji o elicie miasta, z którą rodzina autorki miała najwięcej do czynienia, a także środowisku Gimnazjum Anny Rachalskiej, którego autorka była uczennicą.

III. Historia mówiona

    Jerzy Bartmiński, Historia mówiona, czyli nobilitacja perspektywy „zwykłego człowieka”
    Autor omawia metodę badań historycznych i socjolingwistycznych, jaką jest oral history, przedstawiając pokrótce jej genezę i popularność. Zwraca uwagę, że metoda ta pomaga utrwalać opowieści przekazywane w nieoficjalnym obiegu w małych kręgach – rodzinnych, sąsiedzkich, lokalnych, które następnie są naukowo opracowywane. Oral history pozwala uchwycić te problemy „zwyczajnej codzienności”, które zazwyczaj bywają pomijane. Co więcej, dopuszcza do głosu tzw. zwykłych ludzi, pomagając ocalić tym samym doświadczenia jednostki i jej perspektywę oglądu świata.

    Monika Łaszkiewicz, „Bo Żydy to też ludzie”. Relacje o Żydach z Biłgoraja i Krasiczyna
    Autorka zamieszcza materiały zebrane w Krasiczynie (w latach 2009 i 2011) i w Biłgoraju (w roku 2008) podczas badań terenowych studenckiego Koła Naukowego Etnolingwistów Uniwersytetu Marii Curie-Skłodkowskiej w Lublinie w ramach programu „Ratujmy historię”, którego głównym celem było zarejestrowanie wypowiedzi konkretnej grupy narratorów. Większość z nich to naoczni świadkowie wydarzeń II wojny światowej, pamiętający Żydów z tamtych czasów. Drugą grupę stanowią Polacy urodzeni tuż przed II wojną światową, których wypowiedzi służą raczej rekonstrukcji polskiego myślenia o Żydach niż odnoszą się do konkretnych wydarzeń. Publikowane teksty zostały podzielone na cztery grupy tematyczne: 1) życie codzienne Żydów, 2) relacje międzysąsiedzkie, 3) wspomnienia z czasów Zagłady, 4) lokalne działania na rzecz ocalenia pamięci o Żydach.