Fredro Andrzej Maksymilian, ur. ok.
1620 w ziemi przemyskiej, zm. 15 VI 1679 w Przemyślu, pisarz polityczny i
pedagog, historyk, aforysta, paremiograf. Kształcił
się w Akademii Krakowskiej (wpis 1637), następnie na Zachodzie, najpewniej we
Francji, Niderlandach hiszpańskich i Holandii (tu zapoznał się z nowoczesną
sztuką wojskową). Po powrocie dworzanin Władysława IV, 1652 marszałek sejmu,
1654 kasztelan lwowski, 1676 wojewoda podlaski. Okres 1648 – 74 poświęcił
intensywnym pracom publicznym, wojskowym, dyplomatycznym; w swych pismach,
mowach sejmowych rzucił wiele nowoczesnych myśli dotyczących reformy państwa,
życia kulturalnego (naprawa szkolnictwa, poddanie go pod nadzór państwa,
zakładanie czytelni publicznych w miastach), społecznego (podniesienie
mieszczaństwa) oraz zasadniczej przebudowy gospodarki narodowej, w duchu
merkantylizmu, z surowcowo-wywozowej, prymitywnej, na przemysłową, z czym
łączył sprawę podniesienia obronności kraju i prowadzenia niezależnej polityki.
Jednakże przywiązanie do istniejącego prawa politycznego sprawiło, że był
równocześnie wielbicielem złotej wolności. Pisał przeważnie po łacinie,
poczynając od historii panowania Henryka Walezego (1652). Głównie dzieła
polityczno-ekonomiczne to Scriptorum... fragmenta (1660) i Militarium... libri duo (księga
I 1668, księga II 1757), projekty reform oświatowych przynosi traktat o wymowie
Vir consilii
(powstał 1676, wydany 1730). Zbiory aforyzmów moralnych, charakterologicznych,
politycznych Przysłowia mów potocznych (1658)
oraz szczególnie popularne za granicą (21 wydań w ciągu stu lat) Monita politico-moralia (1664)
zapewniły mu miano polskiego La Rochefoucaulda.
Twórczość Fredry pełna paradoksów, sprzecznych sądów i myśli, zawiera poglądy
śmiałe i oryginalne; był to pisarz najbardziej europejski w naszej literaturze
drugiej połowy XVII wieku.
Literatura
polska, t. 1,
Warszawa 1987 s. 278